Czad: objawy zatrucia i co robić krok po kroku

Czad to gaz, którego nie zobaczysz ani nie poczujesz. Podczas awarii prądu pojawia się w mieszkaniach częściej niż zwykle, bo ludzie próbują się ogrzać albo coś ugotować sprzętem, który do domu się nie nadaje. Ten tekst zbiera w jednym miejscu to, co o czadzie mówi poradnik Kod Przetrwania i Plan 72h: skąd się bierze, po czym go poznać i co robić, gdy czujnik zapiszczy albo kilku domowników naraz zacznie boleć głowa.

Dlaczego czadu nie da się wyczuć

Tlenek węgla (czad) nie ma zapachu ani koloru – to gaz bezwonny i niewidoczny. Nie ostrzeże Cię nos ani oczy. W małym mieszkaniu szybko osiąga groźne stężenie, a przez przewody wentylacyjne może przedostać się do sąsiadów – zagrożenie nie kończy się więc na Twoich drzwiach. Dlatego jedynym ostrzeżeniem, na które możesz liczyć, jest czujnik czadu, a jedyną pewną ochroną – niewpuszczanie czadu do środka.

Skąd bierze się czad w mieszkaniu

Czad pochodzi ze sprzętu spalającego paliwo. Poradnik wskazuje konkretne sytuacje, które podczas awarii kończą się zaczadzeniem:

• ogrzewanie mieszkania kuchenką gazową lub piekarnikiem – to częsta przyczyna zaczadzeń,
• grill, węgiel drzewny, drewno lub tabletki podpałkowe palone w środku – nawet przy uchylonym oknie,
• agregat prądotwórczy lub silnik spalinowy uruchomiony wewnątrz budynku – także w garażu, piwnicy i przy otwartym oknie,
• kuchenka turystyczna, palnik lub piecyk na paliwo używane w mieszkaniu, na balkonie, loggii czy klatce schodowej,
• grzejniki gazowe lub naftowe, które nie są dopuszczone do użytku w pomieszczeniach, albo używane bez wentylacji i nadzoru,
• zaklejone kratki wentylacyjne i nawiewniki – to przez nie uchodzą spaliny.

Zapamiętaj: otwarte okno nie chroni przed czadem ze sprzętu, który nie jest przeznaczony do używania w domu.

Objawy zatrucia czadem

• ból głowy,
• zawroty głowy,
• senność,
• nudności,
• osłabienie,
• przyspieszone bicie serca,
• splątanie.

Najważniejsza wskazówka: często kilka osób w tym samym pomieszczeniu czuje się źle jednocześnie. Jeśli w czasie awarii boli głowa Ciebie i jednocześnie kogoś z domowników, a w mieszkaniu coś się pali lub grzeje, nie tłumacz tego zmęczeniem. Alarm czujnika czadu lub objawy zatrucia to bezpośrednie zagrożenie – przerywasz zwykły plan działania i robisz to, co poniżej.

Co robić krok po kroku

1. Natychmiast wyprowadź wszystkich na świeże powietrze – także zwierzęta. Nie zostawaj w środku, żeby wietrzyć. Oddal się od zagrożenia bezpieczną drogą i nie narażaj siebie.
2. Jeśli możesz zrobić to po drodze, bez opóźniania wyjścia: zgaś lub wyłącz źródło spalania i otwórz okna.
3. Dzwoń pod 112 – już z zewnątrz, z bezpiecznego miejsca. Podaj adres, piętro i numer mieszkania, wykonuj instrukcje dyspozytora.
4. Zajmij się osobą, która czuje się najgorzej. Nieprzytomnego, który oddycha, ułóż w pozycji bocznej bezpiecznej: na boku, górna noga zgięta w kolanie, głowa lekko odchylona, dłoń pod policzkiem. Co minutę sprawdzaj oddech. Jeśli ktoś nie oddycha prawidłowo (pojedyncze, rzadkie westchnięcia to nie oddech), rozpocznij reanimację (RKO): uciskaj środek klatki piersiowej na głębokość 5–6 cm w tempie 100–120 uciśnięć na minutę, a jeśli umiesz – 30 uciśnięć na 2 wdechy. Nie przerywaj, dopóki poszkodowany nie zacznie normalnie oddychać, nie zmieni Cię ktoś inny lub nie opadniesz z sił. Poproś kogoś o przyniesienie AED, jeśli jest w pobliżu.
5. Nie wracaj do środka, dopóki pomieszczenie nie zostanie przewietrzone, a służby nie potwierdzą, że jest bezpiecznie.

Czego nigdy nie robić

• Nie ogrzewaj mieszkania kuchenką gazową ani piekarnikiem. Kuchenka gazowa w kuchni służy tylko do krótkiego gotowania – przy uchylonym oknie i niezasłoniętych kratkach wentylacyjnych, nigdy do grzania.
• Nie używaj grilla, węgla drzewnego, kuchenki turystycznej, palnika ani piecyka na paliwo w mieszkaniu, na balkonie, loggii, klatce schodowej, w piwnicy ani w garażu. Ich miejsce jest na zewnątrz budynku, z dala od okien, drzwi i kratek wentylacyjnych.
• Nie uruchamiaj agregatu wewnątrz budynku. Agregat ustaw na zewnątrz, co najmniej 6 m od okien, drzwi i kratek wentylacyjnych, wydechem skierowanym od budynku.
• Nie buduj grzejników ze świec i doniczek.
• Nie zaklejaj kratek wentylacyjnych ani nawiewników – także wtedy, gdy uszczelniasz pokój na zimę.
• Nie licz na uchylone okno przy sprzęcie, który nie jest przeznaczony do użytku w domu.
• Nie zostawaj w środku, żeby wietrzyć, i nie wracaj, zanim służby potwierdzą, że jest bezpiecznie.

Czujnik czadu – jedyne ostrzeżenie, na które możesz liczyć

W domu powinien być czujnik czadu na baterie. Jest tani, kupisz go w markecie budowlanym lub sklepie elektrycznym – warto mieć go zawczasu, bo w mieszkaniu to podstawa przy jakimkolwiek spalaniu. Kilka zasad:

• czujnik musi mieć zasilanie bateryjne – czujnik zasilany wyłącznie z sieci podczas awarii prądu nie działa,
• regularnie go testuj i wymieniaj baterie,
• sprawdzaj baterię podczas domowej próby planu na awarię,
• jeśli cokolwiek się w mieszkaniu pali (np. kuchenka), otwórz szeroko okno i miej włączony czujnik.

Zapach gazu to inna sytuacja niż czad – gaz z instalacji poczujesz. Wtedy nie zapalaj światła, nie używaj ognia, dzwonka ani domofonu; jeśli to bezpieczne, otwórz okna i zakręć zawór gazu, wyjdź, ostrzeż sąsiadów pukaniem i zadzwoń z zewnątrz pod 112 lub na pogotowie gazowe 992. Butli z gazem propan-butan nie trzymaj w piwnicy – gaz jest cięższy od powietrza i przy nieszczelności gromadzi się nisko.

Najkrótsza wersja na kartkę na lodówkę

Grill, agregat, kuchenka turystyczna – nigdy w mieszkaniu ani na balkonie. Kuchenka gazowa tylko do krótkiego gotowania, nigdy do grzania. Ból głowy, zawroty, nudności u kilku osób naraz – świeże powietrze i 112. Czujnik czadu z baterią, testowany regularnie.